I. Nhận định chung về yế́u lĩnh thở

Chúng ta đều biết, thở vô cùng quan trọng trong sự sống của chúng ta. Nhịn ăn có thể năm bảy ngày, nhịn thở chỉ trong năm bảy phút. Nếu quá thời gian này với người không có công năng đặc dị gì, sẽ chết.

Mặt khác trong các môn khí công, yếu lĩnh thở đóng vai trò rất cơ bản. Tất nhiên, khí công không có nghĩa là chỉ có yếu lĩnh thở. Nhưng rõ ràng môn khí công nào không có yếu lĩnh thở thì môn đó không thể gọi là khí công.

Vậy chúng ta cùng xem xét xem quan niệm xưa (chủ yếu là triết học và y học phương Đông) và quan niệm ngày nay (chủ yếu là triết học và y học phương Tây) đối với hơi thở như thể nào.

Theo quan niệm triết học phương Đông: con người là tiểu Vũ trụ nằm trong đại vũ trụ, chúng đều hoạt động theo quy luật ậm dương cân bằng, ngũ hành tương sinh tương khắc. Ðồng thời tiểu vũ trụ quan hệ chặt chẽ với đại vũ trụ về mọi phương diện. Nhưng cái mà bằng giác quan thông thường ta thấy được một cách dễ dàng nhất đó là hơi thở. Nhìn một người thở mạnh hay yểu hoặc khó thở ta nhận biết đuợc ngay.

Với y học phương Ðông, người ta quan niệm con người muốn tồn tại phải có chân khí (hay là nguyên khí). Chân khí Càng dồi dào, sức khỏe càng mạnh mẽ, ngược lại chân khí kém thì sức khỏe yểu, và nếu chân khí không còn tức là cơ thể đã chết. Chân khí là loại bức xạ năng lượng được tạo ra ở đan điền (bụng dưới) cơ chế tạo ra là hơi thở đưa tâm khi mang tính hỏa xuống, kết hợp với thận khí mang tính thủy đi lên, chúng kết hợp với nhau chưng cất tinh tiên thiên thành chân khí. Chân khí đi theo hệ kinh mạch đến các cơ quan nội tạng làm cho chúng hoạt động được. Như vậy, hơi thở góp phần tạo nên chân khí.

Với triết học phương Tây, họ không cho rằng con người là một tiếu vũ trụ không có mối quan hệ Thiên Địa Nhân (trời đất và người) nhưng họ thừa nhận quan hệ chặt chẽ giữa môi trường với cơ thể và ngược lại. Môi trường tốt sẽ ảnh hưởng tốt tới cơ thể, còn môi trường xấu sẽ ảnh hướng xấu đến cơ thể. Với y học phương Tây bằng nhiều công trình nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm, họ chứng minh rằng hơi thở có tác dụng hấp thụ ôxy, thải trừ khí cacbonic ra ngoài. Ðiều này rất quan trọng vì ôxy đóng vai trò cần thiết trong chuyển hóa các chất trong cơ thế. Một điều quan trong nữa là thở bụng là làm cơ hoành cách hạ thấp, áp lực trong lồng ngực giảm đi làm cho máu từ các cơ quan, đặc biệt là các cơ quan trong ổ  bụng về tim dễ dàng. Cho nên người ta ví cơ hoành cách là quả tim thứ 2 của cơ thể.

Không những vậy, thở bụng còn giúp cho cơ quan trong ổ bụng di chuyển nhẹ nhàng, giống được massage làm cho khí huyết lưu thông tránh ứ trệ gây bệnh.

II.Tầm quan trọng của yếu lĩnh thở trong TCTSĐ

1. Yếu lĩnh thở với việc tĩnh tâm tịnh ý

Tĩnh tâm đóng vai trò nền tảng trong luyện tập TCTSĐ và khí công nói chung. Cụ Song Tùng từng viết “ Tâm có tĩnh thì Trí mới sáng suốt, Trí có sáng suốt mới vận được Khí, vận được Khí mới động được Hình, động được Hình mới hiện được Ý, hiện được Ý mới xuất được Thần, xuất được Thần mới đạt được Đạo”. Muốn Tâm tĩnh trước hết phải gạt bỏ thất tình. Tuy vậy, tâm của con người luôn động (tâm viên ý mã). Vì vậy, việc gạt bỏ thất tình cũng chưa gạt bỏ được tạp niệm nhất là khi động tác đã thành thục rồi, khi tập rắt dễ phân tâm. Vì vậy, khi tập ta phải nhờ vào hơi thở để tĩnh tâm. Theo nhiều tác già, việc tập trung chú ý vào hơi thở tiến hành như sau: Ở thì thở vào: ta chú ý hơi thở - bắt đầu từ mũi đì xuống đan điền rồi đi đến khắp thân thể đến tận đầu các chi. Ở thì thở ra: khi từ khắp thân thể về đan điền, từ đan điền ra phế quản qua mũi ra ngoài. Hoặc ở thì hít vào: ta chú ý hơi thở từ mũi xuống đan điền, giữ hơi một chút ở đan điền, sau đó hơi thở từ đan điền qua phế quản qua mũi ra ngoài. Có như vậy,  ta mới loại bỏ được tạm niệm để tập trung vào bài tập.

2. Vấn đề thứ hai: Yếu lĩnh thở với việc vận khí

Chúng ta đều biết vận khí là mục đích của bài tập TCTS Đạo Việt Nam cũng như một số bài động công khác. Cùng với việc tập đúng động tác với chuyển động tròn theo hình thái cực của đầu, cổ, thân, eo, tứ chi và sự thả lỏng cơ toàn thân kèm theo thở bụng sẽ làm cho chân khí đến khắp cợ thể, không có cơ quan bộ phận nào mà chân khí không đến và còn đến một cách đầy đủ và dồi dào vì rằng:

Khi thở bụng chân khí đuợc tạo ra nhiều hơn theo cơ chế đã nói ở trên. Khi thở bụng khí vào đan điển sẽ tạo áp lực đẩy chân khí đi theo đưòng kinh mạch một cách mạnh mẽ hơn giống như chiếc xe đạp được lắp thêm động cơ nếu chỉ dùng chân đạp không thôi thì xe sẽ đi chậm, nếu có động cơ thúc đẩy xe sẽ đi mạnh và nhanh hơn.

3. Vẩn đề thứ ba: yếu lĩnh thở với vận đông uyể́n chuyển liên tục

Chúng ta đều biết rằng Vận động uyển chuyển liên tục làm cho khí huyết lưu thông không bị gián đoạn gây nên loạn khí hoặc tắc khí ánh hưởng không tốt với việc nâng cao sức khỏe. Vì vậy, việc vận động uyển chuyển liên tục đòi hỏi các động tác phải liên hoàn, có nghĩa là động tác trước chưa kết thúc, động tác tiếp theo đã bắt đầu, thứ 2 là cơ phải giãn không căng cứng mới đảm bảo được uyển chuyển.

Sự tập trung chú ý vào hơi thở góp phần vào làm cho có được thư giãn dễ dàng. Đồng thời với nhịp thở ra theo động tác cũng làm cho cơ thể ta uyển chuyển hơn. Điều này những ai đã tập kết hợp với thở bụng thuần thục đểu thấy rõ điều đó.

4. Một số vướng mắc được đặt ra khi tập thở.

Một số người cho rằng tập thở sẽ “ảnh hưởng tới động tác vì tập trung chủ ý vào hơi thở động tác sẽ không chính xác và không liên hoàn được". Ðiều này chỉ đúng khi lúc bắt đầu tập thở nhất là khi động tác chưa thuần thục. Mặt khác việc hoàn chỉnh động tác là quá trình lâu dài vì thế mà ta không nên cầu toàn mà nên tập thở ngay khi động tác tương đối thuần thục.

Một số người cho rằng các số của TCTS Đạo dài ngắn khác nhau cho nên việc hít thở sẽ ảnh hưởng vì lượng khí thở có thể nhiều ít khác nhau theo mỗi số của TCTS Đạo. Theo tôi, việc hít thở không nhất thiết là lượng khí thở trong từng số phải bằng nhau mà điều quan trọng là phải bảo đảm thở sâu, thở đều và thở chậm, nếu số nào dài ta hít thở không khí nhiều hơn nguợc lại nếu động tác ngắn ta có thế hít thở lượng không khí ít hơn. Hoặc giả động tác nào quá dài ta có thể hít thở ba hơi thay vì một hơi. Ví dụ, số lẻ ta hít vào nhưng số này dài quá ta có thể thớ: hít vào, thở ra, hít vào tiếp đến số chẵn ta thở ra.Thực tế, những số của TCTS Đạo dài ngắn không quá chênh lệch nên ta cứ thở mỗi số một nhịp hoặc thở vào hay thở ra là được.

Thưa các đạo hữu và bạn đọc.

Trên đây là những nhận thức của tôi về yếu lĩnh thở trong TCTS Đạo. Do thời gian tập của tôi còn ngắn (mới được tròn bốn năm) nên chắc chắn những nhận thức trên còn ít ỏi nông cạn. Vì vậy, rất mong sự chỉ bảo chia sẻ của các đạo hữu và bạn đọc.

 Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2010
Bác sỹ : Nguyễn Trung Hoan
CLB TCTSĐ khu phố 11, phường 13, quận Tân Bình
ĐT: 0838109505 - DĐ: 01229797574